Biochar, Biochar Mekong, ESG & Carbon, Tin MKGreen, Tin tức, Vùng Mekong xanh

Nghiên cứu điều nghiên chiến lược: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng sinh khối nông-lâm nghiệp Việt Nam để sản xuất Biochar và Tín chỉ Carbon – Trường hợp điển hình Mekong Green Tech

2:31 sáng
23/09/2026

Tác giả: Nhóm Nghiên cứu và Phát triển, Công ty Cổ phần Mekong Green Tech
Chuyên mục: Công nghệ Môi trường & Nông nghiệp Bền vững

TÓM TẮT

Nghiên cứu này tiến hành điều nghiên, khảo sát và đánh giá tiềm năng chiến lược của việc thiết lập các trung tâm sản xuất than sinh học (biochar) phi tập trung tại các vùng nông nghiệp trọng điểm của Việt Nam, dựa trên mô hình công nghệ nhiệt phân chậm tiên tiến của Công ty Cổ phần Mekong Green Tech. Kết quả phân tích cho thấy, việc tận dụng nguồn phụ phẩm nông-lâm nghiệp đặc thù theo vùng miền – cụ thể là thân, vỏ sắn tại Sơn La; vỏ cà phê, sầu riêng tại Tây Nguyên; và rơm rạ tại Đồng bằng sông Cửu Long – không chỉ giải quyết triệt để bài toán ô nhiễm môi trường và chi phí xử lý chất thải mà còn tạo ra nguồn vật liệu cải tạo đất ưu việt. Quan trọng hơn, nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học và kỹ thuật để chuyển đổi lượng carbon cố định trong biochar thành các tín chỉ carbon chất lượng cao (Carbon Removal Credits – CORC), mang lại giá trị gia tăng kép về kinh tế và môi trường cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tham gia chuỗi giá trị.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Việt Nam đang đứng trước thách thức kép: phát triển nông nghiệp bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu và thực hiện cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Ngành nông nghiệp, dù là trụ cột kinh tế, cũng là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể, đặc biệt từ việc quản lý phụ phẩm sau thu hoạch (như đốt rơm rạ, ủ phân hữu cơ không kiểm soát, đốt bỏ thân cây sắn).

Than sinh học (biochar) – sản phẩm của quá trình nhiệt phân sinh khối trong điều kiện yếm khí – được quốc tế công nhận là một trong những giải pháp âm carbon (carbon negative) hiệu quả nhất. Nó vừa giúp cải tạo đất, giữ nước, giữ phân bón, vừa cô lập carbon trong hàng trăm năm. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất trong việc nhân rộng biochar là chi phí vận chuyển sinh khối cồng kềnh từ nơi phân tán đến các nhà máy tập trung.

Để giải quyết bài toán này, Công ty Cổ phần Mekong Green Tech đã điều nghiên và phát triển mô hình công nghệ nhiệt phân chậm mô-đun hóa, quy mô linh hoạt, có khả năng triển khai ngay tại các vùng nguyên liệu. Nghiên cứu này đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc áp dụng mô hình này đối với các loại sinh khối đặc thù tại ba vùng kinh tế nông nghiệp trọng điểm.

2. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CỦA MEKONG GREEN TECH

Mekong Green Tech áp dụng công nghệ nhiệt phân chậm (slow pyrolysis), với các thông số kỹ thuật được tối ưu hóa cho sinh khối nông nghiệp Việt Nam:

Nhiệt độ nhiệt phân: Kiểm soát chặt chẽ trong khoảng $500^\circ C - 700^\circ C$ . Đây là dải nhiệt độ lý tưởng để tối ưu hóa tỷ lệ carbon cố định (fixed carbon), diện tích bề mặt riêng và cấu trúc xốp của biochar, đồng thời loại bỏ các hợp chất dễ bay hơi và các mầm bệnh/hạt cỏ dại.
Hệ thống thu hồi năng lượng (Syngas): Trong quá trình nhiệt phân, sinh khối tạo ra khí tổng hợp (syngas) chứa CO, $H_2$ và $CH_4$ . Hệ thống của Mekong Green Tech thu hồi và đốt cháy syngas để cung cấp nhiệt ngược lại cho buồng sấy nguyên liệu, giúp lò vận hành tự động về năng lượng, giảm thiểu chi phí vận hành và loại bỏ hoàn toàn khói thải, đạt tiêu chuẩn môi trường khắt khe.
Đặc tính sản phẩm Biochar: Biochar tạo ra có độ xốp cao, pH trung tính đến kiềm nhẹ, chứa nhiều khoáng chất vi lượng sẵn có từ nguyên liệu ban đầu, phù hợp để phối trộn làm phân bón hữu cơ sinh học hoặc bón trực tiếp để cải tạo đất.

3. ĐIỀU NGHIÊN CÁC VÙNG SINH KHỐI CHIẾN LƯỢC TẠI VIỆT NAM

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát, lấy mẫu và phân tích tính chất lý hóa của các loại phụ phẩm tại 3 vùng trọng điểm để đánh giá mức độ phù hợp cho quy trình nhiệt phân.

3.1. Vùng Tây Bắc (Sơn La): Sinh khối Sắn (Thân và Vỏ củ)

Hiện trạng: Sơn La là vựa sắn lớn nhất miền Bắc. Hàng năm, các nhà máy tinh bột sắn thải ra lượng lớn vỏ lụa, và hàng nghìn hécta đất sau thu hoạch còn lại thân cây sắn khô cứng, thường bị đốt bỏ gây ô nhiễm.
Đánh giá sinh khối: Thân và vỏ sắn có hàm lượng cellulose và lignin cao, cấu trúc xơ cứng, là nguyên liệu lý tưởng cho quá trình nhiệt phân chậm.
Kết quả phân tích (Mekong Green Tech Lab): Biochar từ sắn có hàm lượng carbon cố định cao ( $>70\%$ ), cấu trúc mao quản phát triển, đặc biệt giàu Kali tự nhiên, rất tốt cho việc cải tạo đất dốc, bạc màu tại địa phương.
Mô hình triển khai: Lắp đặt các lò nhiệt phân quy mô 1-2 tấn/giờ ngay tại các nhà máy chế biến tinh bột sắn hoặc các điểm tập kết lớn tại các huyện như Mai Sơn, Yên Châu để xử lý vỏ và thân sắn tại nguồn.

3.2. Vùng Tây Nguyên: Sinh khối Cà phê (Vỏ trấu) và Sầu riêng (Vỏ quả)

Hiện trạng: Tây Nguyên là thủ phủ cà phê và đang bùng nổ diện tích sầu riêng. Vỏ cà phê sau khi xay xát và vỏ sầu riêng tại các điểm tập kết gây mùi hôi, ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng.
Đánh giá sinh khối:
- Vỏ cà phê: Có độ ẩm cao sau khi chế biến ướt, cần được phơi hoặc sấy sơ bộ. Sau khi nhiệt phân, biochar có độ bền cơ học cao, khả năng hấp phụ tốt.
- Vỏ sầu riêng: Cực kỳ cồng kềnh, chứa nhiều pectin và đường, khó phân hủy tự nhiên. Quá trình nhiệt phân cần kiểm soát nhiệt độ giai đoạn đầu để tránh tạo hắc ín.
Kết quả phân tích: Biochar từ vỏ cà phê và sầu riêng có diện tích bề mặt riêng rất lớn, khả năng giữ nước và dinh dưỡng cao, đặc biệt phù hợp để bổ sung vào đất đỏ bazan đã bị thoái hóa do canh tác lâu năm.
Mô hình triển khai: Các trung tâm nhiệt phân lưu động hoặc cố định đặt tại các hợp tác xã cà phê/sầu riêng ở Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai.

3.3. Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long: Sinh khối Rơm rạ

Hiện trạng: Vựa lúa lớn nhất cả nước tạo ra hàng chục triệu tấn rơm mỗi năm. Rơm thường bị vùi lấp gây ngộ độc hữu cơ cho vụ sau, hoặc bị đốt bỏ gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng.
Đánh giá sinh khối: Rơm rạ có hàm lượng silica cao, cấu trúc xốp, dễ nhiệt phân. Tuy nhiên, rơm nhẹ, tơi xốp, đòi hỏi công nghệ cấp liệu phù hợp (như ép bánh trước khi nhiệt phân) để đảm bảo hiệu suất lò.
Kết quả phân tích: Biochar từ rơm rạ chứa hàm lượng silica sinh học cao, giúp cây lúa cứng cáp, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và giảm phát thải khí nhà kính từ ruộng lúa (khi vùi biochar vào đất).
Mô hình triển khai: Hợp tác với các HTX nông nghiệp tại các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ. Sử dụng các thiết bị ép rơm di động thu gom rơm sau máy gặt, sau đó đưa đến trạm nhiệt phân tập trung quy mô vừa.

4. CHIẾN LƯỢC THƯƠNG MẠI HÓA TÍN CHỈ CARBON (CORC)

Mô hình của Mekong Green Tech không chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm biochar mà còn tạo ra dòng doanh thu mới từ thị trường carbon tự nguyện. Để được cấp tín chỉ carbon (ví dụ theo tiêu chuẩn Puro.earth hoặc Verra), quy trình sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV).

Đo lường (Measurement): Lượng sinh khối đầu vào được cân đo chính xác, xác định độ ẩm và thành phần carbon hữu cơ (TOC). Nhiệt độ và thời gian lưu trong lò được ghi lại tự động bằng hệ thống SCADA.
Báo cáo (Reporting): Khối lượng biochar đầu ra được đo lường. Phân tích hàm lượng carbon ổn định (Organic Carbon Content – $C_{org}$ ) và tỷ lệ $H/C_{org}$ (để chứng minh độ bền của carbon) được thực hiện bởi phòng thí nghiệm độc lập.
Thẩm định (Verification): Dữ liệu MRV được bên thứ ba độc lập thẩm định để cấp chứng chỉ loại bỏ carbon (Carbon Removal Certificate).
Khai thác giá trị: Một tấn biochar sản xuất đúng chuẩn có khả năng cô lập tương đương $2,2 - 3,0$ tấn $CO_2$ . Lượng carbon này được quy đổi thành tín chỉ và giao dịch trên các sàn quốc tế, mang lại nguồn thu nhập bổ sung đáng kể cho dự án, giúp giảm giá thành biochar đầu ra và khuyến khích nông dân áp dụng.

5. KẾT LUẬN

Nghiên cứu điều nghiên của Mekong Green Tech khẳng định tính khả thi và hiệu quả cao của việc khai thác sinh khối nông-lâm nghiệp phi tập trung để sản xuất biochar. Mô hình này giải quyết đồng thời 4 bài toán lớn: xử lý ô nhiễm môi trường, cải tạo đất nông nghiệp, tự chủ năng lượng tại chỗ và tạo ra nguồn thu nhập mới từ tín chỉ carbon.

Việc triển khai thành công các trung tâm sản xuất biochar tại Sơn La (sắn), Tây Nguyên (cà phê, sầu riêng) và Đồng bằng sông Cửu Long (rơm rạ) sẽ đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển nông nghiệp phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn và hiện thực hóa cam kết Net Zero của Việt Nam. Đây là hướng đi chiến lược, khoa học và đầy tiềm năng trong kỷ nguyên kinh tế xanh.

THÔNG TIN LIÊN HỆ NGHIÊN CỨU: Công ty Cổ phần Mekong Green Tech

Trụ sở: TP. Cần Thơ
Website: https://mkgreen.vn/