VI
VI
EN

NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI ĐỀ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ GIAI ĐOẠN 2020 – 2030 (QUYẾT ĐỊNH 885/QĐ-TTg) THÔNG QUA CÔNG NGHỆ THAN SINH HỌC (BIOCHAR): ĐỘT PHÁ TỪ THỰC TIỄN MEKONG GREEN TECH

TÓM TẮT

Quyết định số 885/QĐ-TTg ngày 23/06/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 – 2030 đặt mục tiêu chiến lược trong việc hiện đại hóa ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Để đạt được các chỉ tiêu định lượng về diện tích canh tác hữu cơ và tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ, việc tìm kiếm các công nghệ cải tạo đất và quản lý dinh dưỡng tuần hoàn là yêu cầu cấp thiết. Bài báo này phân tích cơ sở khoa học và tiềm năng ứng dụng công nghệ Than sinh học (Biochar) như một giải pháp nền tảng đáp ứng toàn diện các tiêu chí của Quyết định 885/QĐ-TTg. Bằng việc phân tích các dòng sản phẩm và mô hình triển khai của Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN), nghiên cứu chứng minh Biochar giúp tối ưu hóa hệ sinh thái đất, nâng cao hiệu suất phân bón hữu cơ và tạo cơ sở hạ tầng cho việc thương mại hóa tín chỉ carbon nông nghiệp.

Từ khóa: Quyết định 885/QĐ-TTg, Biochar, Than sinh học, Nông nghiệp hữu cơ 2020-2030, Mekong Green Tech, Kinh tế tuần hoàn, Tín chỉ carbon.

 

  1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Thực hiện định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 885/QĐ-TTg ngày 23 tháng 6 năm 2020 phê duyệt “Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 – 2030”. Đề án đặt ra các mục tiêu cụ thể: đến năm 2025, diện tích đất trồng trọt hữu cơ đạt khoảng 1,5 – 2% tổng diện tích đất trồng trọt và nâng lên 2,5 – 3% vào năm 2030; đồng thời ưu tiên tái sử dụng phế phụ phẩm nông nghiệp, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.

Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam đang gặp phải những thách thức kỹ thuật lớn:

  1. Quá trình suy thoái, bạc màu và chua hóa đất diễn ra trên diện rộng do lịch sử canh tác hóa học kéo dài.
  2. Nguồn phân bón hữu cơ truyền thống dễ bị thất thoát dinh dưỡng (rửa trôi, bốc hơi) do lượng mưa lớn và nhiệt độ cao ở vùng nhiệt đới.
  3. Khối lượng phế phụ phẩm nông nghiệp (vỏ trấu, vỏ cà phê, vỏ sắn, phế phẩm lâm nghiệp) chưa được xử lý triệt để, gây lãng phí tài nguyên và phát thải khí nhà kính.

Trước thực trạng đó, công nghệ Nhiệt phân sinh khối sản xuất Than sinh học (Biochar) được đánh giá là công cụ công nghệ chủ chốt giúp hiện thực hóa các mục tiêu của Đề án 885/QĐ-TTg một cách nhanh chóng và hiệu quả.

 

  1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BIOCHAR TRONG NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ BỀN VỮNG

2.1. Bản chất và cơ chế cải tạo đất

Biochar là sản phẩm giàu carbon ổn định được tạo ra từ quá trình nhiệt phân (Pyrolysis) các nguồn sinh khối thực vật trong điều kiện thiếu hụt oxy. Khác với vật liệu hữu cơ thông thường dễ bị vi sinh vật phân hủy thành CO2 trong thời gian ngắn, cấu trúc vòng thơm bền vững của Biochar cho phép nó tồn tại trong đất hàng chục đến hàng trăm năm.

  • Tăng cường cấu trúc vật lý đất: Biochar có hệ thống lỗ xốp vi mô (micropores) rộng lớn, làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc (đạt 100 – 400 m2/g). Khi bón vào đất, Biochar làm giảm độ nén dẽ, tăng dung lượng giữ nước (WHC), giúp cây trồng duy trì độ ẩm trong điều kiện hạn hán.
  • Cải thiện tính chất hóa học: Biochar làm tăng dung kháng trao đổi cation (CEC), đóng vai trò như một “kho trữ” giữ lại các cation dinh dưỡng quan trọng (K+, Ca2+, Mg2+, NH4+). Bề mặt kiềm tự nhiên của Biochar (pH từ 7,5 – 9,5) hỗ trợ trung hòa độ chua cho các vùng đất phèn, đất xám bạc màu.
  • Tích hợp hệ sinh thái sinh học: Cấu trúc xốp xơ của Biochar cung cấp vi môi trường trú ẩn an toàn cho các nhóm vi sinh vật có lợi (cố định đạm, phân giải lân, nấm rễ Mycorrhizae), bảo vệ chúng khỏi sự tác động của thời tiết khốc liệt.

2.2. Sự tương thích với các mục tiêu của Quyết định 885/QĐ-TTg

Quyết định 885/QĐ-TTg nhấn mạnh việc “sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên”, “tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ” và “phát triển kinh tế tuần hoàn”. Biochar đóng vai trò là cầu nối kỹ thuật:

  • Chuyển hóa 100% phế phụ phẩm thô thành vật liệu cải tạo đất có giá trị cao.
  • Khóa carbon (Carbon Sequestration) trực tiếp vào đất, đóng góp vào mục tiêu nông nghiệp phát thải thấp.

 

  1. ĐÓNG GÓP CÔNG NGHỆ VÀ GIẢI PHÁP TỪ MEKONG GREEN TECH

Nhận thức rõ định hướng của Đề án 885/QĐ-TTg, Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN – mkgreen.vn) đã tập trung nghiên cứu, nội địa hóa công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị Than sinh học phục vụ nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam.

3.1. Làm chủ công nghệ Nhiệt phân đa dạng nguồn nguyên liệu

Mekong Green Tech đã hoàn thiện các dòng thiết bị nhiệt phân từ quy mô mô-đun phân tán cho hợp tác xã đến các hệ thống tự động hóa liên tục phục vụ quy mô công nghiệp. Doanh nghiệp đã tối ưu hóa thông số kỹ thuật (nhiệt độ, thời gian lưu) cho từng loại phụ phẩm đặc thù vùng miền:

  • Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Xử lý trấu và rơm rạ, giải quyết bài toán đốt bỏ trên đồng ruộng, tạo nguồn Biochar trấu giàu SiO2 giúp cứng cây, kháng sâu bệnh.
  • Vùng Tây Bắc và Tây Nguyên: Tận dụng vỏ sắn, vỏ cà phê và vỏ sầu riêng. Quá trình nhiệt phân chuyển hóa các phụ phẩm dễ gây ô nhiễm này thành Biochar có hàm lượng Kali tự nhiên cao, thích hợp cho các vùng chuyên canh cây công nghiệp và cây ăn quả hữu cơ.

3.2. Công nghệ phối trộn Biochar – Phân bón Hữu cơ Vi sinh

Để giải bài toán hiệu quả kinh tế cho người dân, MKGREEN không chỉ cung cấp Biochar thô mà đã phát triển công nghệ phối trộn Biochar làm giá thể mang vi sinh (Biochar-microbial carrier). Biochar được ngâm ủ cùng phân hữu cơ, bổ sung các chủng vi sinh vật bản địa hữu ích.

Giải pháp này giúp:

  • Giảm 30 – 40% lượng phân bón hữu cơ cần bón nhờ khả năng chống rửa trôi của Biochar.
  • Rút ngắn thời gian chuyển đổi đất từ canh tác hóa học sang hữu cơ, giúp đất phục hồi độ phì nhiêu sinh học chỉ sau 1 – 2 mùa vụ.

3.3. Phát triển mô hình Nông nghiệp Hữu cơ gắn liền Tín chỉ Carbon (ESG)

Đáp ứng các định hướng phát triển bền vững trong Quyết định 885/QĐ-TTg, Mekong Green Tech tiên phong tích hợp quy trình Đo lường, Báo cáo và Thẩm định (MRV) lượng carbon loại bỏ thông qua Biochar. Bằng việc bón Biochar xuống đất, mỗi tấn Biochar có thể cố định tương đương 2,2 – 2,8 tấn CO2. MKGREEN hỗ trợ các vùng trồng hữu cơ chuẩn hóa dữ liệu để đăng ký nhận chứng chỉ loại bỏ carbon (Biochar Carbon Removal – CORC), tạo nguồn thu nhập bổ sung từ thị trường carbon quốc tế cho người nông dân và doanh nghiệp.

  1. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ TIỀM NĂNG NGOẠI LAI
Tiêu chí Canh tác Hữu cơ Truyền thống Canh tác Hữu cơ Tích hợp Biochar (MKGREEN) PPTX
Độ bền chất hữu cơ trong đất Phân hủy 70-80% sau 1 năm Cố định 80-90% Carbon bền vững hàng trăm năm
Thất thoát dinh dưỡng Cao (do rửa trôi và bốc hơi) Giảm 35-50% nhờ cấu trúc mao quản giữ dinh dưỡng
Khả năng giữ nước của đất Phụ thuộc vào lượng mùn ngắn hạn Tăng 20-35% dung lượng giữ nước (WHC)
Giá trị gia tăng ngoài nông sản Chỉ thu nhập từ nông sản hữu cơ Thêm nguồn thu từ Tín chỉ Carbon (CORC)

 

  1. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Công nghệ Than sinh học (Biochar) là một mắt xích công nghệ chiến lược giúp hiện thực hóa các mục tiêu của Quyết định số 885/QĐ-TTg về phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 – 2030. Giải pháp này giải quyết đồng thời ba mục tiêu: Cải tạo chất lượng đất nông nghiệp – Khép kín chuỗi tuần hoàn phụ phẩm – Giảm phát thải khí nhà kính.

Nhằm đẩy mạnh ứng dụng Biochar trong giai đoạn 2026 – 2030, nhóm nghiên cứu đề xuất:

  1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Cần sớm bổ sung Biochar và các sản phẩm phối trộn từ Biochar vào danh mục vật tư được phép sử dụng chính thức trong sản xuất hữu cơ theo bộ tiêu chuẩn TCVN 11041.
  2. Các địa phương: Đưa công nghệ ứng dụng Biochar vào các chương trình khuyến nông, ưu tiên ngân sách từ Đề án 885/QĐ-TTg để hỗ trợ xây dựng mô hình điểm tại các hợp tác xã.
  3. Liên kết Doanh nghiệp: Khuyến khích sự chủ động hợp tác giữa các vùng trồng hữu cơ với các đơn vị công nghệ như Công ty Cổ phần Mekong Green Tech nhằm chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và tối ưu hóa giá trị từ tín chỉ carbon.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 885/QĐ-TTg ngày 23/06/2020 về việc Phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 – 2030.
  2. Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2018), Nghị định số 109/2018/NĐ-CP ngày 29/08/2018 về Nông nghiệp hữu cơ.
  3. Lehmann, J., & Joseph, S. (2015), Biochar for Environmental Management: Science, Technology and Implementation, 2nd Edition, Routledge.
  4. Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN), Hệ sinh thái giải pháp Biochar & Nông nghiệp Tuần hoàn, Website: https://mkgreen.vn/
  5. Nền tảng Kinh tế tuần hoàn & Sáng kiến Biochar Mekong (MBI).

 

Thực hiện: Lê Ngọc Thành Vinh, chuyên gia Nông nghiệp Viện Ứng dụng công nghệ và phát triển nông nghiệp Việt Nam, cộng tác viên của Mekong Green Tech.

Đơn vị ứng dụng: Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (mkgreen.vn)