Trong định hướng thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Nông nghiệp Chung Thịnh Chính đang từng bước mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ nhằm đưa những giải pháp cải tạo đất thân thiện với môi trường vào sản xuất. Đáng chú ý là mối quan tâm chung giữa HTX Chung Thịnh Chính và Mekong Green Tech đối với việc ứng dụng than sinh học Biochar kết hợp với phân bón vi sinh hữu cơ, hướng tới nâng cao chất lượng đất, giảm phụ thuộc vào vật tư hóa học và xây dựng nền sản xuất nông nghiệp bền vững.
Mối quan hệ hợp tác được đặt ra sau cuộc gặp gỡ, trao đổi giữa ông Lê Quý Vinh – Chủ tịch HĐQT Mekong Green Tech và ông Nguyễn Quang Chung – Chủ tịch Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Nông nghiệp Chung Thịnh Chính, bên lề buổi tập huấn với chủ đề “Nhận thức về nông nghiệp hữu cơ và ứng dụng Biochar trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ”.
Ông Nguyễn Quang Chung và ông Lê Quý Vinh cùng tặng hoa cho giảng viên khóa tập huấn “Nhận thức về nông nghiệp hữu cơ và ứng dụng Biochar trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ”
Cuộc gặp không chỉ mở ra cơ hội kết nối giữa một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp tại Thái Nguyên với doanh nghiệp theo hướng phát triển công nghệ xanh, mà còn gợi mở một hướng tiếp cận đáng chú ý trong việc phục hồi và nâng cao chất lượng đất nông nghiệp thông qua các giải pháp sinh học và tuần hoàn.
- Từ câu chuyện sản xuất đến bài toán chất lượng đất
Đất là nền tảng của mọi hoạt động sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sau nhiều năm canh tác, chất lượng đất tại một số vùng sản xuất có thể chịu tác động bởi nhiều yếu tố như việc sử dụng phân bón không cân đối, suy giảm hàm lượng hữu cơ, canh tác liên tục, xói mòn hoặc quản lý phụ phẩm nông nghiệp chưa hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao chất lượng đất không chỉ đơn thuần là bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng. Một nền đất khỏe cần có cấu trúc phù hợp, khả năng giữ nước và dinh dưỡng tốt, hệ vi sinh vật đất hoạt động hiệu quả và hàm lượng chất hữu cơ được duy trì ở mức thích hợp.
Đây cũng chính là điểm giao thoa giữa định hướng hoạt động của HTX Chung Thịnh Chính và giải pháp công nghệ mà Mekong Green Tech quan tâm phát triển.
Thay vì chỉ tập trung vào việc cung cấp dinh dưỡng trực tiếp cho cây trồng, mô hình được hai bên trao đổi hướng tới việc cải tạo môi trường đất, trong đó Biochar có thể đóng vai trò là vật liệu carbon ổn định trong đất, còn phân bón vi sinh hữu cơ góp phần bổ sung nguồn hữu cơ và hệ vi sinh vật có lợi, tùy theo công thức, nguồn nguyên liệu và quy trình sử dụng cụ thể.
Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng chuyển từ tư duy “nuôi cây” sang “nuôi đất”, coi đất là một hệ sinh thái cần được chăm sóc lâu dài.
- Biochar – hướng đi trong quản lý và tái sử dụng nguồn sinh khối
Biochar, hay than sinh học, là vật liệu giàu carbon được tạo ra từ sinh khối thông qua quá trình nhiệt phân trong điều kiện kiểm soát oxy. Tùy nguồn nguyên liệu và công nghệ sản xuất, Biochar có những đặc tính khác nhau về cấu trúc, độ xốp, hàm lượng carbon và các chỉ tiêu hóa lý.
Một trong những điểm đáng chú ý của Biochar là cấu trúc nhiều lỗ xốp. Khi được sử dụng phù hợp trong đất, vật liệu này có thể góp phần cải thiện một số đặc tính vật lý của đất, hỗ trợ khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng. Biochar cũng có thể trở thành môi trường cư trú cho một số nhóm vi sinh vật, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sinh học trong vùng đất canh tác.
Tuy nhiên, Biochar không phải là “phân bón vạn năng”. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào chất lượng Biochar, nguyên liệu đầu vào, công nghệ sản xuất, đặc tính đất, loại cây trồng và phương pháp sử dụng. Vì vậy, việc nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng quy trình sử dụng phù hợp với từng điều kiện sản xuất là yếu tố quan trọng.
Đây cũng là một trong những nội dung có ý nghĩa khi HTX Chung Thịnh Chính và Mekong Green Tech trao đổi về khả năng hợp tác.
Nếu được tổ chức tốt, nguồn phụ phẩm sinh khối từ sản xuất nông nghiệp có thể được thu gom, xử lý và chuyển hóa thành vật liệu hữu ích, góp phần hình thành chu trình “phụ phẩm – Biochar – đất – cây trồng – phụ phẩm”.
Mô hình này mở ra khả năng kết hợp giữa cải tạo đất, tận dụng sinh khối và giảm chất thải, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
TS Nguyễn Thị Dinh – Chuyên gia nông nghiệp của Viện Ứng dụng công nghệ và phát triển nông nghiệp Việt Nam (VITAD-AGRI) giảng về “Bí mật của đất”
- Kết hợp Biochar với phân bón vi sinh hữu cơ
Một hướng tiếp cận được quan tâm là sử dụng Biochar kết hợp với phân bón hữu cơ và các chế phẩm vi sinh phù hợp.
Về nguyên lý, phân bón hữu cơ cung cấp chất hữu cơ và dinh dưỡng có nguồn gốc hữu cơ cho đất, trong khi các sản phẩm vi sinh có thể cung cấp hoặc hỗ trợ các nhóm vi sinh vật có chức năng nhất định, tùy thuộc vào chủng vi sinh, mật độ, chất mang và công nghệ sản xuất.
Biochar lại có cấu trúc vật lý khác biệt, có khả năng tạo ra nhiều vị trí lưu giữ nước và các chất dinh dưỡng. Khi được phối hợp đúng cách, Biochar và vật liệu hữu cơ có thể tạo thành một hệ vật liệu có tiềm năng hỗ trợ quá trình cải thiện môi trường vùng rễ.
Đối với sản xuất nông nghiệp, mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là tạo ra một sản phẩm đầu vào mới mà là xây dựng quy trình quản lý đất hiệu quả hơn.
HTX Chung Thịnh Chính có thể đóng vai trò cầu nối giữa công nghệ và thực tiễn sản xuất thông qua việc triển khai các mô hình thử nghiệm tại vùng nguyên liệu, theo dõi sự thay đổi của đất và cây trồng, ghi nhận kết quả qua từng vụ sản xuất.
Đây là bước quan trọng để tránh việc ứng dụng công nghệ theo phong trào, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thực tế phục vụ việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật.
- Cơ hội từ cuộc gặp giữa hai đơn vị
Cuộc gặp giữa ông Lê Quý Vinh và ông Nguyễn Quang Chung diễn ra bên lề buổi tập huấn “Nhận thức về nông nghiệp hữu cơ và ứng dụng Biochar trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ” mang ý nghĩa kết nối đáng chú ý.
Một bên có thế mạnh về tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu và tiếp cận nhu cầu thực tế của nông hộ; bên còn lại định hướng phát triển các giải pháp công nghệ xanh, vật liệu và sản phẩm phục vụ nông nghiệp.
Từ góc độ hợp tác, hai bên có thể nghiên cứu nhiều nội dung, trong đó tập trung vào khảo nghiệm Biochar, xây dựng quy trình phối hợp Biochar với phân bón vi sinh hữu cơ, đánh giá chất lượng đất và từng bước hoàn thiện mô hình ứng dụng phù hợp với điều kiện địa phương.
Việc lựa chọn đối tượng cây trồng để thử nghiệm cũng có thể được xem xét dựa trên điều kiện thực tế của HTX, đặc điểm đất đai và nhu cầu của thị trường. Những vùng sản xuất cây ăn quả, cây công nghiệp hoặc rau màu có thể là những địa điểm phù hợp để triển khai các mô hình đánh giá, nhưng cần có khảo sát và thiết kế thử nghiệm cụ thể trước khi nhân rộng.
- Hướng tới nền nông nghiệp giảm đầu vào hóa học
Trong sản xuất nông nghiệp hiện đại, giảm sử dụng đầu vào hóa học không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn mọi loại vật tư hóa học trong mọi điều kiện. Quan trọng hơn là sử dụng đầu vào hợp lý, cân đối và dựa trên nhu cầu thực tế của cây trồng và đất.
Việc tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, vi sinh, quản lý phụ phẩm và ứng dụng vật liệu Biochar có thể trở thành một trong những giải pháp góp phần đa dạng hóa hệ thống vật tư nông nghiệp.
Đặc biệt, khi chất lượng đất được coi là một tài sản sản xuất lâu dài, người nông dân có thêm động lực đầu tư cho đất thay vì chỉ tập trung vào năng suất của một vụ.
Đối với HTX Chung Thịnh Chính, đây cũng có thể là bước phát triển phù hợp với định hướng xây dựng các sản phẩm nông nghiệp gắn với tiêu chí an toàn, chất lượng và bền vững.
Nếu mô hình được triển khai bài bản, HTX không chỉ có thể ứng dụng sản phẩm trong vùng sản xuất của mình mà còn có khả năng trở thành điểm trình diễn, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối giải pháp cải tạo đất với các hộ nông dân, tổ hợp tác và vùng sản xuất khác.
- Cần khoa học, dữ liệu và quy trình trong quá trình triển khai
Một trong những yếu tố quyết định thành công của việc ứng dụng Biochar và phân bón vi sinh hữu cơ là quản lý chất lượng.
Biochar cần được kiểm soát về nguyên liệu đầu vào và các chỉ tiêu phù hợp với mục đích sử dụng. Tương tự, phân bón hữu cơ và sản phẩm vi sinh phải đáp ứng các yêu cầu pháp luật hiện hành về chất lượng sản phẩm, công bố, lưu hành và sử dụng trong nông nghiệp.
Đối với mô hình thử nghiệm, việc phân tích đất trước và sau khi áp dụng là rất cần thiết. Các chỉ tiêu có thể được lựa chọn tùy mục tiêu nghiên cứu, chẳng hạn như hàm lượng chất hữu cơ, pH, một số chỉ tiêu dinh dưỡng, khả năng giữ nước hoặc các chỉ tiêu sinh học liên quan.
Bên cạnh đó, cần theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất và chất lượng nông sản. Việc có đối chứng sẽ giúp đánh giá khách quan hơn hiệu quả của quy trình.
Chính cách làm dựa trên dữ liệu này sẽ giúp HTX và doanh nghiệp xác định được loại Biochar nào phù hợp, tỷ lệ phối hợp ra sao, thời điểm sử dụng như thế nào và loại cây trồng nào cho hiệu quả tốt nhất.
- Mở rộng giá trị từ kinh tế tuần hoàn
Nếu nhìn rộng hơn, hợp tác giữa Chung Thịnh Chính và Mekong Green Tech còn có thể gắn với bài toán xử lý phụ phẩm nông nghiệp.
Nhiều loại sinh khối như phụ phẩm cây trồng, cành nhánh hoặc các nguồn nguyên liệu hữu cơ phù hợp có thể được nghiên cứu để tái sử dụng thay vì bỏ đi hoặc xử lý không hiệu quả. Khi được chuyển hóa thành Biochar hoặc nguyên liệu hữu cơ theo quy trình thích hợp, nguồn tài nguyên này có thể quay trở lại phục vụ sản xuất.
Đó chính là tinh thần của kinh tế tuần hoàn: giảm chất thải, kéo dài vòng đời tài nguyên và tạo thêm giá trị từ những nguồn nguyên liệu trước đây được xem là phụ phẩm.
Với một địa phương có hoạt động sản xuất nông nghiệp đa dạng như Thái Nguyên, hướng đi này có thể tạo thêm giá trị không chỉ cho doanh nghiệp và HTX mà còn cho người nông dân.
- Kỳ vọng về một mô hình hợp tác lâu dài
Từ cuộc trao đổi bên lề chương trình tập huấn, quan hệ giữa HTX Chung Thịnh Chính và Mekong Green Tech có thể được kỳ vọng phát triển thành những hoạt động hợp tác cụ thể hơn trong thời gian tới.
Trọng tâm không chỉ nằm ở việc đưa một sản phẩm mới vào sản xuất, mà hướng tới xây dựng một hệ thống giải pháp đồng bộ cho đất nông nghiệp, từ đánh giá hiện trạng, lựa chọn vật liệu, cải tạo đất, bổ sung hữu cơ – vi sinh, theo dõi cây trồng đến đánh giá hiệu quả kinh tế.
Với HTX Chung Thịnh Chính, đây là cơ hội tiếp tục nâng cao vai trò của một tổ chức kinh tế tập thể trong việc kết nối khoa học – công nghệ với sản xuất thực tế. Với Mekong Green Tech, việc phối hợp cùng HTX cũng tạo điều kiện để các giải pháp công nghệ được kiểm nghiệm trong điều kiện sản xuất thực tiễn, từ đó tiếp tục hoàn thiện trước khi mở rộng.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang ngày càng quan tâm đến chất lượng đất, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển sản xuất bền vững, sự kết hợp giữa Biochar, phân bón hữu cơ vi sinh và quản lý đất theo hướng khoa học là một hướng nghiên cứu và ứng dụng có nhiều tiềm năng.
Cuộc gặp giữa hai người đứng đầu hai đơn vị – ông Lê Quý Vinh, Chủ tịch HĐQT Mekong Green Tech, và ông Nguyễn Quang Chung, Chủ tịch HTX Chung Thịnh Chính – vì thế có thể xem là điểm khởi đầu cho một quá trình hợp tác sâu hơn.
Nếu được triển khai trên cơ sở khoa học, kiểm soát chất lượng và đánh giá bằng dữ liệu thực tế, mô hình này không chỉ hướng tới mục tiêu cải tạo đất cho một vùng sản xuất cụ thể mà còn có thể trở thành một kinh nghiệm tham khảo cho quá trình phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn và sử dụng tài nguyên đất bền vững tại Thái Nguyên.
Thực hiện: Thành Vinh, Cộng tác viên của Mekong Green Tech và HTX Chung Thịnh Chính