VI
VI
EN

XÂY DỰNG ĐỀ TÀI: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA THAN SINH HỌC (BIOCHAR) MEKONG GREEN TECH ĐỐI VỚI MỘT SỐ NHÓM ĐẤT VÀ CÂY TRỒNG ĐẠI DIỆN TẠI TÂY NGUYÊN

Lĩnh vực nghiên cứu: Khoa học Đất, Nông nghiệp Sinh thái, Canh tác Bền vững & Kinh tế Tuần hoàn

Đơn vị thực hiện / Phối hợp: Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGreen), Viện Ứng dụng công nghệ và phát triển nông nghiệp Việt Nam (VITAD-AGRI) & Các Viện, Trường Nghiên cứu Nông nghiệp khu vực Tây Nguyên

 

  1. ĐẶT VẤN ĐỀ VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Tây Nguyên là vùng sản xuất cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả lớn nhất cả nước (cà phê, hồ tiêu, cao su, mắc ca, sầu riêng, bơ). Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ canh tác thâm canh, lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trên địa hình đất dốc, đất đai tại Tây Nguyên đang đối mặt với những thách thức suy thoái nghiêm trọng:

  1. Đất bị chua hóa trầm trọng và rửa trôi dinh dưỡng: Quá trình xói mòn mạnh trong mùa mưa làm mất đi lớp đất mặt giàu dinh dưỡng, độ pH đất giảm thấp pH(KCl) < 4.5, gây cố định lân và hạn chế sự hấp thu dưỡng chất của cây.
  2. Suy giảm hàm lượng chất hữu cơ và mùn: Đất dần mất đi cấu trúc tơi xốp tự nhiên, trở nên chặt cứng, khả năng giữ nước và dung tích trao đổi cation (CEC) suy giảm mạnh.
  3. Bài toán phụ phẩm nông nghiệp chưa được giải quyết triệt để: Hàng triệu tấn vỏ cà phê, thân cây ngô, phụ phẩm sầu riêng và tỉa cành cà phê sau thu hoạch thường bị đốt bỏ hoặc xử lý thô sơ, vừa lãng phí tài nguyên vừa gây phát thải khí nhà kính lớn.

Ứng dụng than sinh học (Biochar) Mekong Green Tech (MKGreen) – sản phẩm được chế tạo từ công nghệ nhiệt phân chậm phụ phẩm sinh khối nông nghiệp – mang lại giải pháp đột phá. Biochar MKGreen với cấu trúc xốp cao, diện tích bề mặt riêng lớn, độ pH kiềm nhẹ và khả năng giữ carbon bền vững giúp nâng độ pH đất, giữ nước, giữ dinh dưỡng và phục hồi hệ sinh thái đất.

Để có cơ sở khoa học thực tiễn và chuẩn hóa quy trình ứng dụng cho vùng đỏ bazan Tây Nguyên, việc xây dựng đề tài: “Đánh giá hiệu quả của biochar MKGreen đối với một số nhóm đất và cây trồng đại diện tại Tây Nguyên” là hết sức cấp thiết.

 

  1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
  1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá toàn diện tác động của biochar MKGreen đến sự cải thiện các tính chất lý, hóa, sinh học của đất, khả năng sinh trưởng, năng suất cây trồng chủ lực và hiệu quả kinh tế qua các vụ sản xuất tại Tây Nguyên.
  2. Mục tiêu cụ thể:
    • Xác định liều lượng và phương pháp bón biochar MKGreen tối ưu cho 2 nhóm đất chính: Đất đỏ bazan (trồng cà phê Arabica/Robusta, cây ăn quả) và Đất xám/đất dốc canh tác cây công nghiệp ngắn ngày.
    • Đánh giá sự biến động của hàm lượng chất hữu cơ (Corg), độ chua đất (pH), dung tích trao đổi cation (CEC) và mật độ vi sinh vật đất qua các vụ sản xuất.
    • Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất thực thu, chất lượng nông sản và khả năng tiết kiệm phân bón hóa học.
    • Hạch toán hiệu quả kinh tế (ROI) và phân tích tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính (tạo tín chỉ carbon).

 

  1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
  • Đối tượng nghiên cứu:
    • Vật liệu cải tạo: Biochar MKGreen chất lượng cao sản xuất từ vỏ cà phê, vỏ sầu riêng và phụ phẩm sinh khối nông nghiệp Tây Nguyên.
    • Nhóm đất đại diện:
      1. Đất đỏ bazan (Latosols) tại Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai.
      2. Đất xám trên nền đá lẫn tại các vùng chuyên canh cây ngắn ngày.
    • Cây trồng đại diện: Cây Cà phê (Robusta/Arabica) kinh doanh và Cây Sầu riêng / Cây ăn quả chủ lực.
  • Phạm vi nghiên cứu: Triển khai các mô hình thí nghiệm đồng ruộng (On-farm trials) kéo dài 2 – 3 năm tại các tỉnh trọng điểm Tây Nguyên.

 

  1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHÍNH

Nội dung 1: Khảo sát đặc tính ban đầu của đất và Biochar MKGreen

  • Phân tích các chỉ tiêu lý, hóa, sinh học nền của đất tại các vườn cây thí nghiệm trước khi bón.
  • Kiểm định chất lượng biochar MKGreen: Hàm lượng carbon cố định (>78%), diện tích bề mặt BET, độ pH, độ xốp và tỷ lệ H/Corg.

Nội dung 2: Xây dựng và bố trí mô hình thí nghiệm đồng ruộng

  • Bố trí thí nghiệm theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) với các công thức:
    • CT0 (Đối chứng): Canh tác theo tập quán nông dân (sử dụng 100% phân bón vô cơ).
    • CT1: Bón Biochar MKGreen (liều lượng thấp) + 100% NPK.
    • CT2: Bón Biochar MKGreen (liều lượng tối ưu) + Giảm 20% phân NPK.
    • CT3: Bón Biochar MKGreen phối trộn Phân hữu cơ vi sinh MKGreen + Giảm 30% phân NPK.

Nội dung 3: Đánh giá biến động tính chất hóa – sinh học đất qua các vụ

  • Biến động hóa tính: Theo dõi sự gia tăng độ pH đất (khả năng đệm chua), giảm hàm lượng nhôm di động (Al3+ độc hại), gia tăng hàm lượng carbon hữu cơ tổng số (Corg) và khả năng giữ dinh dưỡng (CEC).
  • Biến động sinh học đất: Đánh giá sự phát triển của hệ vi sinh vật tổng số, vi sinh vật cố định đạm, phân giải lân và mật độ nấm rễ cộng sinh (Mycorrhiza) trong vùng rễ nhờ cấu trúc xốp của biochar.

Nội dung 4: Đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế

  • Theo dõi các chỉ tiêu hình thái và sinh lý thực vật: Khả năng ra hoa, tỷ lệ đậu quả, trọng lượng hạt/trái, năng suất thực thu (tấn/ha).
  • Đánh giá chất lượng nông sản (hạt cà phê nhân, độ ngọt và phẩm chất trái sầu riêng).
  • Phân tích kinh tế nông hộ: So sánh chi phí vật tư (phân bón, nhân công), tổng doanh thu và lợi nhuận ròng mang lại.

 

  1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • Phương pháp lấy mẫu và phân tích: Lấy mẫu đất theo tầng canh tác (0 – 20cm và 20 – 40cm), phân tích theo các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) hiện hành.
  • Phương pháp thống kê: Xử lý số liệu thực nghiệm bằng phần mềm chuyên dụng (SPSS/IRRISTAT) thông qua phân tích phương sai ANOVA và trắc nghiệm Duncan ở độ tin cậy 95%.

 

  1. KẾT QUẢ DỰ KIẾN VÀ HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG
  1. Sản phẩm khoa học:
    • Báo cáo khoa học chi tiết đánh giá hiệu quả của biochar MKGreen đối với đất đỏ bazan và cây trồng Tây Nguyên.
    • Bộ quy trình kỹ thuật bón biochar MKGreen kết hợp giảm phân bón hóa học cho cây cà phê và cây ăn quả vùng Tây Nguyên.
    • 02 bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành uy tín.
  2. Hiệu quả thực tiễn:
    • Cải tạo đất: Nâng độ pH đất thêm 0.6 – 1.0 đơn vị, tăng hàm lượng mùn và cải thiện rõ rệt độ tơi xốp, giữ ẩm của đất đỏ bazan trong mùa khô.
    • Hiệu quả kinh tế: Giảm 20-30% lượng phân bón hóa học nhờ khả năng giữ dinh dưỡng của biochar, giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu vào, tăng năng suất cây trồng 10-15%.
    • Phát triển bền vững: Đóng góp vào mô hình nông nghiệp tuần hoàn khu vực Tây Nguyên, mở ra cơ hội thương mại hóa tín chỉ carbon từ việc cô lập carbon dài hạn trong đất.