VI
VI
EN

XÂY DỰNG ĐỀ TÀI: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA THAN SINH HỌC (BIOCHAR) MEKONG GREEN TECH ĐỐI VỚI MỘT SỐ NHÓM ĐẤT VÀ CÂY TRỒNG ĐẠI DIỆN TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Lĩnh vực nghiên cứu: Khoa học Đất, Nông nghiệp Sinh thái, Nông nghiệp Thích ứng Biến đổi Khí hậu & Kinh tế Tuần hoàn

Đơn vị thực hiện / Phối hợp: Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGreen), Viện Ứng dụng công nghệ và phát triển nông nghiệp Việt Nam (VITAD-AGRI) & Các Viện, Trường Đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long

 

  1. ĐẶT VẤN ĐỀ VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm quốc gia, đóng góp phần lớn sản lượng lúa gạo, cây ăn quả và thủy sản xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn ngày càng sâu và tình trạng sạt lở, thoái hóa đất diễn ra phức tạp:

  1. Suy thoái và phèn chua, mặn hóa: Đất phèn (Acid Sulfate Soils) và đất nhiễm mặn/nhiễm phèn kiềm thoái hóa đang hạn chế nghiêm trọng khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây trồng.
  2. Suy giảm chất hữu cơ và mùn: Canh tác lúa 3 vụ liên tục, lạm dụng phân bón hóa học và hóa chất bảo vệ thực vật làm đất bị nén dẽ, giảm hàm lượng hữu cơ (Corg), tiêu diệt hệ vi sinh vật có ích.
  3. Bài toán lãng phí phụ phẩm: Hàng triệu tấn rơm rạ, vỏ sầu riêng, vỏ dừa và sinh khối nông nghiệp bị đốt bỏ hoặc vứt thải gây ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính lớn (CH4, N2O).

Ứng dụng than sinh học (Biochar) Mekong Green Tech (MKGreen) – sản xuất từ công nghệ nhiệt phân chậm (500oC – 600oC) phụ phẩm sinh khối – là giải pháp chiến lược giúp giải quyết đồng thời các thách thức trên. Biochar MKGreen với cấu trúc xốp, diện tích bề mặt lớn (280m2/g), pH kiềm nhẹ và khả năng lưu giữ carbon vĩnh viễn giúp cải tạo đất, nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và giảm phát thải.

Để cung cấp luận cứ khoa học thực chứng và quy trình kỹ thuật chuẩn hóa cho vùng ĐBSCL, việc triển khai đề tài: “Đánh giá hiệu quả của biochar MKGreen đối với một số nhóm đất và cây trồng đại diện tại Đồng bằng sông Cửu Long” có ý nghĩa cấp thiết về khoa học, kinh tế và môi trường.

 

  1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
  1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá toàn diện tác động của biochar MKGreen đến sự cải thiện tính chất lý – hóa – sinh học của các nhóm đất chính, khả năng sinh trưởng, năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế nông hộ qua các vụ sản xuất tại ĐBSCL.
  2. Mục tiêu cụ thể:
    • Xác định liều lượng và phương pháp bón biochar MKGreen tối ưu cho 3 nhóm đất đại diện: Đất phù sa ngọt (trồng lúa/cây ăn quả), Đất phèn (trồng lúa/khóm/mãng cầu) và Đất nhiễm mặn/ven biển.
    • Đánh giá mức độ gia tăng hàm lượng chất hữu cơ (Corg), sự cải thiện độ pH, dung tích trao đổi cation (CEC) và mật độ vi sinh vật đất qua các vụ sản xuất liên tiếp.
    • Đánh giá chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất thực thu, chất lượng nông sản và khả năng tiết kiệm phân hóa học (NPK).
    • Hạch toán hiệu quả kinh tế (ROI) và tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính (tạo tín chỉ carbon CORC).
  1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
  • Đối tượng nghiên cứu:
    • Chất cải tạo đất: Biochar MKGreen chuẩn hóa sản xuất từ vỏ sầu riêng, rơm rạ và vỏ dừa.
    • Nhóm đất đại diện ĐBSCL:
      1. Đất phù sa ngọt (Cần Thơ, Đồng Tháp).
      2. Đất phèn hoạt động / tiềm tàng (Hậu Giang, Tiền Giang, Kien Giang).
      3. Đất nhiễm mặn / đất cát ven biển (Bến Tre, Trà Vinh).
    • Cây trồng đại diện: Cây lúa nước (canh tác lúa chất lượng cao phát thải thấp) và Cây ăn quả chủ lực (Sầu riêng / Bưởi / Cây có múi).
  • Phạm vi nghiên cứu: Thực nghiệm đồng ruộng (On-farm trials) liên tiếp 3 – 4 vụ lúa hoặc 2 năm canh tác cây ăn quả tại các vùng sinh thái đại diện ĐBSCL.
  1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHÍNH

Nội dung 1: Đánh giá đặc tính đầu vào của đất và Biochar MKGreen

  • Phân tích nền lý – hóa – sinh học đất ban đầu tại các điểm nghiên cứu.
  • Kiểm tra chất lượng biochar MKGreen: Carbon cố định (>78%), độ pH, diện tích bề mặt riêng BET, dung tích trao đổi cation (CEC) và tỷ lệ H/Corg.

Nội dung 2: Bố trí các công thức thí nghiệm đồng ruộng

  • Bố trí thí nghiệm theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) với các công thức:
    • NT0 (Đối chứng): Canh tác theo tập quán nông dân (100% NPK hóa học).
    • NT1: Bón Biochar MKGreen (2 – 5 tấn/ha) + 100% NPK.
    • NT2: Bón Biochar MKGreen (5 – 10 tấn/ha) + Giảm 20% NPK.
    • NT3: Bón Biochar MKGreen phối trộn Phân hữu cơ vi sinh MKGreen + Giảm 30% NPK.

Nội dung 3: Theo dõi biến động tính chất hóa – sinh học đất qua các vụ

  • Đánh giá biến động pH và khả năng giải phèn/mặn: Theo dõi chỉ số pH(H2O), pH(KCl), khả năng cố định độc tố Al3+, Fe2+ trên đất phèn và khả năng trao đổi Na+ trên đất mặn.
  • Đánh giá biến động chất hữu cơ (Corg): Đo lường hàm lượng mùn, carbon hữu cơ tổng số và tỷ lệ ngưng tụ carbon bền vững trong đất.
  • Đánh giá chỉ tiêu sinh học đất: Định lượng mật độ vi sinh vật cố định đạm (Azotobacter), vi sinh vật phân giải lân, nấm rễ cộng sinh (Mycorrhiza) và hoạt độ enzyme đất (urease, phosphatase).

Nội dung 4: Đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế

  • Theo dõi các chỉ tiêu nông học: Chiều cao cây, số chồi/nhánh hiệu quả, diện tích lá (LAI), khối lượng rễ, tỷ lệ đậu quả/chắc hạt.
  • Năng suất thực thu (tấn/ha) và chất lượng nông sản (độ Brix, đường, hàm lượng dinh dưỡng).
  • Hạch toán kinh tế: Tổng chi phí đầu tư, giá trị nông sản thương phẩm, lợi nhuận ròng thu về và tỷ suất lợi nhuận (BCR).

 

  1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • Phương pháp lấy mẫu và phân tích: Tuân theo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế ISO/AOAC về phân tích đất và cây trồng.
  • Định lượng carbon: Sử dụng phương pháp nhiệt phân khô/đo phổ để xác định tỷ lệ carbon cố định vĩnh viễn theo chuẩn EBC (European Biochar Certificate) / IBI.
  • Xử lý số liệu: Phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh trung bình công thức bằng phần mềm SAS/SPSS với độ tin cậy 95%.

 

  1. KẾT QUẢ DỰ KIẾN VÀ Ý NGHĨA ỨNG DỤNG
  1. Sản phẩm khoa học & công nghệ:
    • Báo cáo đánh giá khoa học về tác động của biochar MKGreen đến 3 nhóm đất chính tại ĐBSCL.
    • Bộ quy trình kỹ thuật sử dụng biochar MKGreen tối ưu cho cây lúa (chuẩn Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao) và cây ăn quả miền Tây.
    • 02 bài báo khoa học công bố trên các tạp chí chuyên ngành Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn.
  2. Hiệu quả kinh tế – xã hội & môi trường:
    • Cải tạo đất: Tăng hàm lượng chất hữu cơ đất thêm 15 – 25%, nâng độ pH đất phèn lên 0.5 – 1.2 đơn vị sau 2 vụ bón.
    • Tiết kiệm chi phí: Giảm 20 – 30% lượng phân bón hóa học NPK nhờ khả năng giữ dinh dưỡng vượt trội, giúp nông dân tăng lợi nhuận 15 – 20%.
    • Môi trường & Khí hậu: Cô lập trực tiếp 2.3 – 2.8 tấn CO2e trên mỗi tấn biochar bón vào đất, hỗ trợ hình thành tín chỉ carbon nông nghiệp cho doanh nghiệp và nông dân ĐBSCL.