- Tiềm năng sinh khối tre và xu hướng chuyển dịch xanh
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang siết chặt các tiêu chuẩn về phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính, ngành công nghiệp phụ trợ nông-lâm nghiệp tại Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Bên cạnh các phụ phẩm quen thuộc như vỏ sầu riêng, vỏ cà phê hay phụ phẩm sắn, sinh khối cây tre đang nổi lên như một nguồn nguyên liệu chiến lược chưa được khai thác hết tiềm năng. Với tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng thích nghi rộng và diện tích rừng trồng lớn tại nhiều địa phương, tre cung cấp một lượng lớn phế liệu từ quá trình khai thác, chế biến đồ mỏ nghệ mỹ nghệ và dăm gỗ.
Việc chuyển hóa sinh khối tre thành than sinh học (Biochar) thông qua công nghệ nhiệt phân không chỉ giải quyết triệt để bài toán rác thải ngành gỗ tre mà còn tạo ra vật liệu có giá trị kinh tế cao. Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN) đã và đang đi đầu trong việc nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ này, gắn liền với các chính sách ưu đãi của Nhà nước nhằm thúc đẩy năng lượng sạch và nông nghiệp sinh thái. Bài viết này phân tích tổng quan thị trường, cơ sở chính sách ưu đãi và tiềm năng phát triển của mô hình sản xuất Biochar từ tre do Mekong Green Tech triển khai.
Nhà máy sản xuất Biochar của Mekong Green Tech đang được xây dựng tại Sơn La
- Tổng quan thị trường sinh khối tre và tiềm năng sản xuất Biochar tại Việt Nam
2.1. Thực trạng nguồn cung nguyên liệu tre và bài toán phụ phẩm
Việt Nam là một trong những quốc gia có tiềm năng về cây tre lớn tại khu vực Đông Nam Á, với hàng triệu hécta rừng tre tự nhiên và rừng trồng chuyên canh phục vụ công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, chuỗi giá trị ngành tre hiện nay còn đối mặt với sự lãng phí lớn về phụ phẩm:
- Lượng phế thải khổng lồ: Quá trình khai thác, cưa cắt, tiện và chế biến các sản phẩm từ tre (như ván ép tre, nội thất, hàng thủ công mỹ nghệ) thải ra hàng trăm nghìn tấn mạt cưa, cành ngọn, thân tre già và phế liệu chưa qua sử dụng mỗi năm.
- Áp lực môi trường: Phần lớn phụ phẩm này thường bị đốt bỏ ngoài trời hoặc chôn lấp thủ công, gây phát thải lượng lớn khí CO2 và methane (CH4), đồng thời tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn và ô nhiễm không khí tại các địa phương có làng nghề chế biến tre nứa.
2.2. Giá trị vượt trội của Biochar từ sinh khối tre
Tre có cấu trúc lignocellulose đặc thù, khi được nhiệt phân trong điều kiện yếm khí ở nhiệt độ kiểm soát sẽ tạo ra dòng Biochar từ tre sở hữu những đặc tính kỹ thuật ưu việt so với nhiều loại sinh khối khác:
- Cấu trúc xốp và diện tích bề mặt lớn: Biochar tre có hệ thống mao quản siêu nhỏ phát triển mạnh, giúp giữ nước, hấp thụ chất dinh dưỡng tối ưu và là nơi trú ngụ lý tưởng cho hệ vi sinh vật có lợi trong đất.
- Hàm lượng Carbon cố định cao: Nhờ đặc tính sinh trưởng nhanh và khả năng hấp thụ carbon mạnh mẽ trong tự nhiên, Biochar tre khi được vùi vào đất giúp cô lập carbon lâu dài (hàng trăm năm), tạo tiền đề vững chắc để thương mại hóa tín chỉ carbon chất lượng cao trên thị trường quốc tế.
- Cải tạo đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp: Phối trộn Biochar tre vào đất giúp nâng cao độ phì nhiêu, giảm thiểu tình trạng rửa trôi dinh dưỡng ở các vùng đất dốc, đồng thời khử độc tố và kim loại nặng trong đất trồng trọt chuyên canh.
- Khung chính sách ưu đãi của nhà nước đối với dự án Biochar và kinh tế tuần hoàn
Sự phát triển của các dự án công nghệ xanh như sản xuất Biochar từ sinh khối tre của Mekong Green Tech nằm trong “vòng tay” bảo vệ và khuyến khích mạnh mẽ của hệ thống pháp luật và chính sách quốc gia. Các văn bản quy phạm pháp luật tạo hành lang pháp lý vững chắc bao gồm:
3.1. Nghị định số 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ
Nghị định này tạo cơ sở pháp lý quan trọng để định hướng sản xuất các vật tư đầu vào phục vụ nông nghiệp hữu cơ, trong đó có phân bón hữu cơ sinh học phối trộn Biochar. Việc ứng dụng Biochar vào hệ thống canh tác hữu cơ được nhà nước khuyến khích nhằm nâng cao chất lượng nông sản, đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ hệ sinh thái đất.
3.2. Quyết định số 885/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 – 2030
Đề án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông – lâm nghiệp, tận dụng triệt để phế phụ phẩm làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất phân bón, vật liệu cải tạo đất và năng lượng sinh học. Các dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến để xử lý phụ phẩm như tre, vỏ sầu riêng, vỏ cà phê nằm trong diện được ưu tiên tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh và hỗ trợ phát triển công nghệ.
3.3. Các ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng đầu tư xanh
- Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực xử lý rác thải nông nghiệp, năng lượng tái tạo và sản xuất vật liệu sinh học từ phụ phẩm được hưởng mức thuế suất ưu đãi, miễn giảm thuế trong những năm đầu hoạt động.
- Hỗ trợ tiếp cận đất đai: Dự án xây dựng nhà máy nhiệt phân và chế biến sinh khối được tạo điều kiện về quỹ đất tại các khu/cụm công nghiệp địa phương gắn liền với vùng nguyên liệu tre.
- Tín dụng xanh: Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tài chính quốc tế tại Việt Nam đang triển khai các gói tín dụng ưu đãi lãi suất dành riêng cho dự án giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn và phát triển tín chỉ carbon (CORC).
- Giải pháp chiến lược và năng lực triển khai của Công ty Cổ phần Mekong Green Tech
Tiên phong đón đầu xu hướng thị trường và tận dụng tối đa các hành lang chính sách ưu đãi, Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN) đã xây dựng chiến lược toàn diện trong việc thương mại hóa Biochar từ sinh khối tre:
- Ứng dụng công nghệ nhiệt phân khép kín tự động hóa: MKGREEN ứng dụng các dây chuyền lò nhiệt phân hiện đại, kiểm soát nhiệt độ chặt chẽ từ 500∘C đến 700∘C. Toàn bộ khí sinh học (Syngas) sinh ra trong quá trình nhiệt phân được thu hồi để quay vòng cung cấp nhiệt cho hệ thống sấy, giúp nhà máy hoàn toàn tự chủ năng lượng và không phát thải thứ cấp ra môi trường.
- Xây dựng chuỗi liên kết giá trị khép kín: Mekong Green Tech phối hợp chặt chẽ với các địa phương có diện tích rừng tre lớn, các nhà máy chế biến lâm sản để thu gom ổn định nguồn phế liệu dăm gỗ, thân tre già, biến “rác thải ngành gỗ” thành sản phẩm thương mại có giá trị cao.
- Mở rộng danh mục sản phẩm và dịch vụ sinh thái: Cung cấp dòng sản phẩm Biochar tre nguyên chất hoặc phối trộn chuyên dụng cho các vùng trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và dược liệu, giúp các doanh nghiệp nâng cao điểm số ESG và đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.
- Kết luận
Nghiên cứu thị trường và chính sách cho thấy, việc sản xuất Biochar từ sinh khối cây tre không chỉ là giải pháp kỹ thuật thông minh giúp giải quyết triệt để phụ phẩm lâm nghiệp mà còn là cơ hội đầu tư sinh lời đầy triển vọng trong kỷ nguyên kinh tế xanh. Bằng tầm nhìn chiến lược, sự am hiểu sâu sắc về khung pháp lý (như Nghị định 109/2018/NĐ-CP và Quyết định 885/QĐ-TTg) cùng năng lực công nghệ thực chiến, Công ty Cổ phần Mekong Green Tech (MKGREEN) đang khẳng định vị thế dẫn dắt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, đưa nông – lâm sản Việt Nam vươn xa trên thị trường quốc tế giai đoạn 2026 – 2030.